Αναρτήθηκε από: spzoidis | 05/04/2015

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΕΣ

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΤΕΣ

 

 

Από τις μελανότερες σελίδες της Ορθόδοξης εκκλησίας υπήρξαν εκείνες που γράφτηκαν εναντίον του Ελληνικού διαφωτισμού. Και αυτές οι σελίδες, σε εποχές μάλιστα που η υπόδουλη Ελλάδα αναζητούσε να επαναπροσδιοριστεί στο ιστορικό γίγνεσθαι -στα τέλη του 18ου αιώνα και τις αρχές του 19ου– αποτέλεσαν τροχοπέδη για την παιδεία και την πρόοδο της προεπαναστατικής και μετά-επαναστατικής  Ελλάδας.

Ο διαφωτισμός έχει χαρακτηριστεί σαν η πνευματική ατμομηχανή που έσυρε τα δικαιώματα του ανθρώπου και την επιστημονική επανάσταση έξω από τον σκοταδισμό που επικρατούσε στην Ευρώπη μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα. Κατά τον Kant ο διαφωτισμός είναι «η λύτρωση από το σκοτάδι της άγνοιας με την τόλμη του γνωρίζειν».

Το άκρως ριζοσπαστικό κίνημα του διαφωτισμού, που στόχευε στην αλλαγή της κοινωνίας δημιουργώντας αστική νοοτροπία σε αντιπαράθεση με την φεουδαρχική, είχε δύο σπουδαίους πυλώνες. Τις θετικές επιστήμες με τη νέα τους  προοπτική και την, ολωσδιόλου, νέα εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Και οι δύο πυλώνες, δομημένοι με την νέα φιλοσοφική και κοινωνιολογική οπτική, απέρριπταν τα παλαιά και παραδοσιακά στερεότυπα, και έδιναν μία αισιόδοξη προοπτική στον άνθρωπο, και αναδείκνυαν νέες αξίες που θα οδηγούσαν σε ολική κοινωνική μεταρρύθμιση.

Όπως ήταν φυσικό, και παρά τα δεδομένα πενιχρά μέσα επικοινωνίας και μετάδοσης των ιδεών του καιρού εκείνου, οι ιδέες του διαφωτισμού δεν άργησαν να εξαπλωθούν από την πηγή τους -τον Γαλλικό Διαφωτισμό- σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη. Στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα έφτασαν μέσω λίγων, αλλά αξιόλογων πνευματικών και προοδευτικών Ελλήνων της διασποράς. Η δημιουργία κυρίαρχων εθνικών κρατών, με νέα αξιακή και  κοινωνική δομή που εξέφραζε το τρίπτυχο ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ-ΙΣΟΤΗΤΑ-ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ και η απόρριψη της παλαιάς πραγματικότητας που επαγγελόταν ο διαφωτισμός  δημιούργησαν ισχυρά μέτωπα εναντίον του.

Οι ιδέες του Διαφωτισμού, για τη νέα αντίληψη και προοπτική του ανθρώπου, διαδίδονται γρήγορα στους Έλληνες της Ευρωπαϊκής διασποράς. Τα πανεπιστήμια της Βιέννης, της Βενετίας, της Μπολόνιας και της Πάδουας γίνονται τα θερμοκήπια καλλιέργειας και μεταφύτευσης της διαφαινόμενης νέας πραγματικότητας. Έτσι δημιουργείται ένα νέο ιδεολογικό ρεύμα, με φιλοσοφικές, επιστημονικές, γλωσσικές και φιλολογικές προεκτάσεις που προσπάθησε να μεταλαμπαδεύσει τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό στην υπόδουλη Ελλάδα. Αυτή η πνευματική κίνηση επιχειρούσε, μέσω του ορθού λόγου, να απαλλάξει τον άνθρωπο από τις δεισιδαιμονίες και τις προλήψεις, την αυθεντία του κράτους-δυνάστη και της εκκλησίας και να επιβάλλει τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Αυτές, λοιπόν, οι ιδέες ενέπνευσαν μερικούς από τους πλέον καλλιεργημένους Έλληνες, που ζούσαν στη Δύση, του 2ου μισού του 18ου αιώνα, οι οποίοι δημιούργησαν τον Ελληνικό Διαφωτισμό.

Η Γαλλική επανάσταση και οι ιδέες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε, αλλά και στη συνέχεια μετέδωσε σε όλους τους καταπιεσμένους λαούς, καθώς και φιλελευθερισμός που προήλθε από αυτήν, ενθουσιάζουν αρκετούς προοδευτικούς Έλληνες της Δύσης οι οποίοι διαβλέπουν να διαμορφώνονται κατάλληλες συνθήκες για μία ελληνική επανάσταση.

Τις ιδέες αυτές τις ενστερνίστηκαν και προσπάθησαν να τις μεταδώσουν στην υπόδουλη Ελλάδα δύο εξέχοντα πνεύματα της εποχής,  ο Ρήγας Φεραίος (1757-1798) και ο Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833) οι οποίοι θεωρούνται οι πρωτοπόροι του Ελληνικού διαφωτισμού.

Ο Ρήγας (γνωστός σε όλους τους Έλληνες) με την εγκατάστασή του στη Βιέννη, έδρασε πολιτικά με βάση την Γαλλική επανάσταση και τις ιδέες του διαφωτισμού. Η πεποίθησή, αλλά ταυτόχρονα και το μεγάλο όραμά  του, ήταν η απελευθέρωση της Ελλάδας και μαζί με τους υπόλοιπους λαούς των Βαλκανίων, να ελευθερωθούν και να δημιουργήσουν μια μεγάλη και ανεξάρτητη βαλκανική χερσόνησο. Μάλιστα το έργο του κρίνεται μεγαλειώδες μιας και οι ενέργειές του γίνονται κάτω από την μύτη του Μέττερνιχ. Η παιδεία, όμως, για τον Ρήγα ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο θα κτιζόταν η αναγέννηση του ελληνικού έθνους.

Ο Κοραής, ο οποίος ζούσε στο Παρίσι, ήταν άμεσα επηρεασμένος από τον διαφωτισμό και τον φιλελευθερισμό αλλά δεν είχε επαναστατικές ιδέες όπως ο Ρήγας. Πίστευε ότι η Ελλάδα έπρεπε να επανασυνδεθεί με τις αρχαίες ελληνικές της ρίζες και να ενστερνιστεί τις ιδέες της «πεφωτισμένης» Ευρώπης, την οποία θεωρούσε ότι ήταν η πνευματική κληρονόμος του αρχαίου Ελληνικού πνεύματος. Κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση αλλά υποτιμούσε το Βυζάντιο και την δύναμη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Θεωρείται από τους δημιουργούς του ελληνικού γλωσσικού ζητήματος προτείνοντας μία μέση γλωσσική λύση, μεταξύ της γλώσσας των ελληνιστικών χρόνων και της δημώδους. Εξέδωσε πολλά βιβλία που είχαν σκοπό να διαφωτίσουν το ελληνικό έθνος, ώστε να μπορέσει να κατακτήσει την ελευθερία του.

Ο Κοραής και ο Ρήγας, μαζί με μια πλειάδα λογίων της εποχής, είχαν οραματιστεί -ο καθένας από τη δική του μεριά- να αναστήσουν την Ελλάδα, πείθοντας τους χριστιανούς ρωμιούς ότι είναι οι πραγματικοί απόγονοι των αρχαίων ελλήνων. Το μεγάλο φιλελληνικό ευρωπαϊκό κίνημα και ο διαφωτισμός συνετέλεσαν στην πραγματοποίηση αυτού του οράματος.

Οι σημαντικότεροι Έλληνες, που θεωρούνται οι πρωτοπόροι του διαφωτισμού στην Ελλάδα, προέρχονται περισσότερο από τις τάξεις των λαϊκών αλλά δεν έλειψαν και τα φωτισμένα μυαλά πολλών κληρικών. Αν και οι κληρικοί είχαν να αντιμετωπίσουν τις, ανατρεπτικές για την εκκλησία, ιδέες του Βολταίρου  και του Ρουσώ και γενικά ένα κύμα αθεΐας που συνόδευε τον Γαλλικό διαφωτισμό, εντούτοις  και με πολλούς κινδύνους, αποτέλεσαν σημαντικούς εκπροσώπους του ελληνικού διαφωτισμού.  Ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Νικηφόρος Θεοτόκης , ο Βενιαμίν ο Λέσβιος, ο Δωρόθεος Πρώϊος, ο Θεόφιλος Καΐρης και πολλοί άλλοι,  αν και όλοι τους κληρικοί, συνέβαλαν σημαντικά στη διάδοση και διδαχή των φυσικών και ανθρωπιστικών επιστημών. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ευγένιος Βούλγαρης  είχε θέσει την ακόλουθη επιγραφή -παράφραση του Πυθαγόρειου ρητού- στη σχολή του Αγίου Όρους όπου δίδαξε: «Αυτός που γνωρίζει  Γεωμετρία μπορεί να εισέλθει και εγώ δεν θα τον εμποδίσω.  Για αυτόν που δεν γνωρίζει, θα κλείσω τις πόρτες.»

Ο  Ιώσηπος Μοισιόδαξ, ο Δημήτριος Καταρτζής, ο Αθανάσιος Ψαλίδας και οι Νεόφυτος Δούκας,  Άνθιμος Γαζής, Κωνσταντίνος Οικονόμος εξ Οικονόμων,  Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος, προσέδωσαν κύρος και πνευματικό ανάστημα στον ελληνικό διαφωτισμό, ο οποίος όμως -δυστυχώς- δεν μπόρεσε να φτάσει και στα κατώτερα στρώματα των υποδούλων ελλήνων, αφού οι περιορισμένες δυνατότητες εκπαίδευσης και διασποράς των ιδεών και η ακραία πολεμική της επίσημης Ορθόδοξης εκκλησίας αποτέλεσαν τον κυματοθραύστη του.

Η επίσημη Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν ο κυριότερος αντίπαλος του ελληνικού διαφωτισμού. Η άποψη που έχει προταθεί από αυτόκλητους υπερασπιστές της, ότι, δηλαδή, δεν ενεργούσε με τη θέλησή της αλλά εκτελούσε τις επιταγές των Οθωμανών, κρίνεται επιεικώς αστεία. Η Εκκλησία, θέλοντας να περιχαρακώσει το μεγάλο προνόμιο που είχε στην αποκλειστική δικαιοδοσία της την εκπαίδευση των υποδούλων ελλήνων, αγωνίστηκε εναντίον όχι μόνο των λαϊκών εκπροσώπων του διαφωτισμού, αλλά και των κληρικών της.

Η Εκκλησία, Ανατολική και Δυτική,  είναι αλήθεια ότι δέχθηκε ένα ισχυρότατο πλήγμα από τον διαφωτισμό. Ιδιαίτερα η Ανατολική Ορθόδοξη, η οποία ήταν μακριά από τα κέντρα του διαφωτισμού και επομένως δεν μπορούσε να έχει άμεση επαφή με τις ζυμώσεις της κοινωνίας που τον γέννησαν. Ο αντίκτυπος, ή αν θέλετε η ηχώ της ανθρώπινης κραυγής του διαφωτισμού, ήταν αρκετός για να την πανικοβάλει.

Ο ελληνικός διαφωτισμός είχε προβεί σε ….απαράδεκτες;;;;;;… για την εκκλησία ενέργειες. Ο πρώτος που ταράζει τα νερά, και μάλιστα αρκετά νωρίς, είναι ο Μεθόδιος Ανθρακίτης που τη δεκαετία του 1730 μεταφράζει Καρτέσιο και Μαλμπράνς και διδάσκει λογική και νεότερη Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία και μάλιστα  χρησιμοποιεί σαν γλώσσα διδασκαλίας την δημώδη. Ήλθε σε σύγκρουση με την εκκλησία όταν εκδίδει το πρώτο ελληνικό βιβλίο μαθηματικών. Μαθητής του υπήρξε ο Μπαλάνος Βασιλόπουλος που μετά το θάνατό του εξέδωσε τα βιβλία του  Λογική Ελάττων και Εισαγωγή της Λογικής.

Το πρώτο αυτό εγχείρημα ακολουθείται από εκείνο του Δ. Καταρτζή, συγγραφέα της πρώτης γραμματικής της σύγχρονης Ελληνικής γλώσσας που ήταν σε χρήση στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 18ου αιώνα. Το γλωσσικό ζήτημα, αντίκτυπος και αυτός του διαφωτισμού, για την εκκλησία ήταν αδιανόητο μιας και η εκκλησιαστική γλώσσα -τότε, αλλά και τώρα, δυσνόητη από τον απλό κόσμο-  ήταν αυτή που έπρεπε κατά την εκκλησία να επικρατήσει, τουλάχιστον, στην παιδεία.

Η εκκλησία, παρά την άκρως συντηρητική και πάγια πολιτική της, δέχεται επανειλημμένα κτυπήματα από τις ρηξικέλευθες πολιτικές και εθνικές απόψεις του Ρήγα και τις εκπαιδευτικές και φιλοσοφικές απόψεις του Κοραή. Ακολουθεί  μια πλειάδα λογίων (αναφέρονται πιο πάνω) που προσπαθούν να αναδιοργανώσουν εκσυγχρονίζοντας εκ βάθρων την ελληνική παιδεία η οποία ήταν κάτω από την δικαιοδοσία της εκκλησίας. Επιχειρείται,  με άκρως διαφωτιστική   επιρροή, στροφή προς την ελληνική κλασσική παιδεία, τον φιλοσοφικό στοχασμό και την νέα επιστήμη της Ευρώπης.

Στα σημαντικά έργα του ελληνικού διαφωτισμού, και σαν προϊόν  της επιρροής του, κατατάσσονται βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, ιδεολογικές προκηρύξεις και μυστικές ή συνωμοτικές ενώσεις συνθέτουν όλα μαζί το μέτωπο που η εκκλησία θεωρεί ότι οφείλει να το αντιμετωπίσει δυναμικά. Ενδεικτικά αναφέρονται Η Φιλολογική Εταιρεία του Βουκουρεστίου, το Ελληνόφωνο Ξενοδοχείο στο Παρίσι, το περιοδικό Ερμής ο Λόγιος, και οι ιδεολογικές προκηρύξεις όπως ο Ανώνυμος του 1789, ο Ρωσαγγλογάλλος το 1805, η Ελληνική Νομαρχία το 1806 και οι Στοχασμοί τον Κρίτωνος το 1819.  Η ιδεολογική-επαναστατική προκήρυξη Ελληνική Νομαρχία θεωρήθηκε από μια μερίδα της εκκλησίας ότι γράφτηκε από τον πράκτορα του Ναπολέοντα Α. Κοραή, όπως τον αποκαλούσε, και από άλλους φέρεται να έχει γραφεί από μαθητές και υποστηρικτές του Ρήγα και αντανακλούν τις απόψεις του. Αυτό όμως που θεωρήθηκε από την εκκλησία σαν πρόκληση ήταν η ελληνικότητα που απέπνεε  η Ελληνική Νομαρχία και που έκανε την επίσημη εκκλησία να απορήσει λέγοντας: «Πώς προκύψαμε από Ρωμιοί: “Έλληνες”;».

Η μεγάλη αυτή απορία της εκκλησίας δείχνει και το μέγεθος της αμετροεπούς συμπεριφοράς της ως τον μοναδικό φορέα της πάλαι ποτέ βυζαντινής αυτοκρατορίας και ειδικότερα του γένους των «Ρωμιών». Και η αντίδρασή της έχει τον χαρακτήρα των κατάλληλων ελιγμών, ώστε -ανάλογα με τις συνθήκες- να μην απολεσθούν τα κεκτημένα. Βέβαια, αν θέλει κανείς να ψηλαφίσει το σκεπτικό πίσω από κάθε αντίδραση της εκκλησίας δεν έχει παρά να ανατρέξει πρώτα στην Πατρική Διδασκαλία που εξέδωσε το Φανάρι το 1798 που εκφράζει τις απόψεις αλλά και το πνεύμα του Πατριαρχείου για την Γαλλική Επανάσταση και τον διαφωτισμό. Στην ίδια εγκύκλιο αναφέρονται οι φιλόσοφοι σαν σύνολο «πονηρών και μισάνθρωπων δαιμόνων» και  «Διεφθαρμένα ανδράρια». Ακολουθεί η «Χριστιανική Απολογία» του Αθ. Πάριου -που ανακηρύχτηκε αργότερα Άγιος- που έγραψε το 1800: «Μακράν η διαλεκτική σχέση. Μακράν η πολύσχημος Γεωμετρία. Μακράν η κενέμφατος Άλγεβρα. Μακράν κάθε ανθρώπινη επιστήμη και μάθησις. Εις τα εξ αποκαλύψεως δεν ζητείται απόδειξις, αλλά πίστις».

Μια συνοπτική αναφορά στις επίσημες αντιδράσεις της επίσημης Ορθόδοξης Εκκλησίας μας δίδει πλήρη εικόνα των όσων μέτρων έλαβε κατά του διαφωτισμού. Εκτός των διώξεων εναντίον των πλέον γνωστών Ρήγα και Κοραή, που είναι αρκετά γνωστές, υπάρχει μια πλειάδα διωχθέντων, σημαντικών πνευματικών ανθρώπων, αλλά μερικώς γνωστών. Και είναι σημαντικό το ότι η εκκλησία καταφέρεται εναντίον όλων των «νεωτεριζόντων» άσχετα αν αυτοί είναι λαϊκοί ή κληρικοί.

Η αρχή είχε γίνει περίπου το 1720 με τον Μεθόδιο Ανθρακίτη. Καθηγητής των μαθηματικών και φιλόσοφος, που κατηγορήθηκε σαν αιρετικός και οπαδός του ισπανού αιρετικού Μιγκέλ ντε Μολινός. Κλήθηκε σε απολογία από το Πατριαρχείο το οποίο τον καταδίκασε σε προσωρινή διδακτική αργία και έκαψε όλα του τα συγγράμματα. Ο Ανθρακίτης περιγράφει τα όσα έζησε την 30/11/1723 που του έκαιγαν τα βιβλία στο Φανάρι ως εξής:  «Οι φλόγες αντιφέγγισαν στα πρόσωπά τους, όχι όμως το φως μα τα σκοτάδια… Μου ζήτησαν να ομολογήσω, ότι παρεκινήθην από σατανικήν συνεργίαν, εθελοκακίαν και φρενοβλάβειαν και να τα αναθεματίσω ως δυσσεβή και γέμοντα πάσης βλασφημίας και ότι ουδέποτε πλέον θα διδάξω, ειδάλλως θα είμαι υπόδικος τω αιωνίω αναθέματι».

Ο Χριστόδουλος Παμπλέκης (1743-1793), λάτρης της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας αλλά και με επιρροές από τον Σπινόζα έγραψε το βιβλίο «Περί Φιλοσόφου, Φιλοσοφίας, Μεταφυσικών και Θείων Αρχών» στο οποίο αρνείται τα θαύματα και απορρίπτει το «πίστευε και μη ερεύνα». Η καταδίκη του Χριστόδουλου Παμπλέκη και μαζί με αυτόν όλου του Διαφωτισμού ήταν άμεση και σκληρή από το Πατριαρχείο, αφού διέβλεπαν στο έργο του και αντιχριστιανικές τάσεις. Ο Στέφανος Δούγκας, εξέχων κληρικός και λόγιος, με σπουδές στη Γερμανία και οπαδός της φιλοσοφίας του  F. Schelling, συγγράφει περί το 1813 το φιλοσοφικό του βιβλίο Εξέτασις της Φύσεως, το οποίο η Πατριαρχική Σύνοδος το 1817 το καταδικάζει και υποχρεώνει τον Δούγκα να υπογράψει δήλωση μετάνοιας.

Η περίπτωση του Βενιαμίν του Λέσβιου είναι ιδιάζουσα. Ιερέας, διαφωτιστής και από τα πρώτα μέλη της Φιλικής εταιρείας καταδικάστηκε το 1803 ερήμην από την Πατριαρχική Σύνοδο επειδή δίδασκε τη νέα φυσική κοσμολογία και το ηλιοκεντρικό σύστημα. Με την υποστήριξη όμως του Επίσκοπου Εφέσου Διονυσίου και του φαναριώτη Αλέξανδρου Μουρούζη η απόφαση δεν εκτελέστηκε και ο Βενιαμίν δίδαξε στη σχολή των Κυδωνιών μέχρι και το 1812. Στα επαναστατικά χρόνια διετέλεσε μέλος της Α’ εθνοσυνελεύσεως.

Οι διώξεις είναι πολλές και η Ορθόδοξη Εκκλησία προσπάθησε να δείξει την ισχύ της με όλα τα προσφερόμενα μέσα. Ήταν μια ευθεία προειδοποίηση σε όλους όσους …θεωρούσε… ότι την απειλούσαν. Ο διαφωτισμός για την εκκλησία ήταν αίρεση. Οι «πεπαιδευμένοι» έπρεπε να ριχτούν στο «Πυρ το εξώτερον». Ο  Ιώσηπος Μοισιόδαξ γράφει στην Απολογία του «Κατήντησα αλήτης εν ταις αλλοδαπαίς, επιθυμών πολλάκις αυτήν την επιούσιαν τροφήν, γεγηρακώς παρά καιρόν υπό των κακουχιών, και το δεινότατον, τέλος, ανδρί αισθητικώ, αντιπολεμών αεί την ατιμία….. Ιδού το γέρας, το οποίον απονέμει ως επί το πλείστον το γένος ημών τοις πεπαιδευμένοις».

Η περίπτωση όμως του Θεόφιλου Καϊρη (1784-1853) είναι ιδιάζουσα. Έζησε μαζί με τον Κοραή τις πολιτικές και πολιτισμικές μεταπτώσεις της Γαλλικής επανάστασης και σπούδασε φιλοσοφία, φυσική και μαθηματικά. Εκάρη μοναχός και δίδαξε συγκριτική θρησκειολογία. Ήταν λάτρης της αρχαίας κλασσικής παιδείας και είχε ονομαστεί «Νέος Σωκράτης». Το μεγάλο, κατά την εκκλησία, σφάλμα του ήταν η φανερή αμφισβήτηση του Ιουδοχριστιανισμού. Απέρριπτε το χριστιανικό θεολογικό πρότυπο και πρότεινε την αδογμάτιστη «θεοσέβεια». Αφού στα νεανικά του χρόνια είχε λάβει τα εύσημα της εκκλησίας, κατόπιν κυνηγήθηκε όσο κανείς άλλος. Εξορίστηκε και φυλακίστηκε. Τέλος απέδρασε στο Παρίσι και μετά στο Λονδίνο όπου έγινε δεκτός με ιδιαίτερες τιμές από την Αγγλική κυβέρνηση. Δίδαξε φιλοσοφία και θρησκειολογία.

Το οξύμωρο του ελληνικού διαφωτισμού ήταν ότι αναδείχθηκε όχι μόνο από λαϊκούς αλλά και μέσα από τις τάξεις των κληρικών. Η εκκλησία είχε να αντιμετωπίσει και δικά της «άρρωστα» μέλη, ποτισμένα με ιδέες που θα άλλαζαν τον κόσμο. Έβλεπε ότι θα έχανε την ισχύ της και την καθοδήγηση της παιδείας. Οι νεωτερισμοί της προκάλεσαν σοβαρές ανησυχίες. Και η αντίδρασή της ήταν σκληρή. Θεωρούσε, κατά τον καθηγητή π. Πηρουνάκη ότι «πολλές από τις εισαγόμενες νέες ιδέες συνιστούσαν ανατροπή της ρωμαίικης παράδοσης, την οποία είχε ταχθεί να φυλάει η Εκκλησία». Η μεγάλη δε διαφορά της γνώσης που εισήγαγε ο ελληνικός διαφωτισμός παρήγαγε αυτό, το αδιανόητο σήμερα, «Πώς προκύψαμε από Ρωμιοί: “Έλληνες;» που αναφώνησε εκείνα τα χρόνια η Εκκλησία.

Το κεφάλαιο Εκκλησία και Ελληνικός Διαφωτισμός είναι τεράστιο και σημαντικό για την Ελλάδα. Οι προεκτάσεις αυτής της διαμάχης έφτασαν, πολύ αργότερα,  μέχρι την απόσχιση από το Πατριαρχείο της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ο Αρχμ. Βασίλειος Στεφανίδης υποστηρίζει ότι η παράταξη που ζήτησε και πέτυχε το 1833, την ανεξαρτητοποίηση της Ελλαδικής Εκκλησίας αποτελείτο από πολιτικούς και λογίους και αρχηγό τον θεολόγο κληρικό Θ. Φαρμακίδη, ευθέως επηρεασμένους από τον Κοραή και τις ιδέες του. Η βιβλιογραφία είναι τεράστια όπου καταγράφονται όλα όσα έχουν γίνει γνωστά και από τις δύο πλευρές.

Βιβλιογραφία

  1. Πασχάλη Κιτρομηλίδη, «Νεοελληνικός Διαφωτισμός» Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος
  2. Αρχμ. Βασιλείου Στεφανίδη, Εκκλησιαστική Ιστορία, Εκδ. ΑΣΤΗΡ, 3η Αθήνα 1970
  3. Γρηγόριος Παλιουρίτης, Επιτομή ιστορίας της Ελλάδος, Βενετία 1815
  4. Χ.Κάτσικας- Κ. Θεριανός, Ιστορία της Νεοελληνικής Εκπαίδευσης, εκδ. Σαββάλας
  5. Στ. Λαμνής, Τα Μαθηματικά και ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός επί Τουρκοκρατίας, εκδ. ΔΙΟΝ
  6. Π. Κονδύλης, Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, εκδ. Θεμέλιο
  7. Γ, Βαλέτας, Οι διώξεις του Βενιαμίν και ο πολυτάραχος εθνοφωτιστικός του αγώνας, εκδ. Αιολικά Γράμματα 1974
  8. http://www.parliament.gr/1821
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: